Jerzy Grotkowski

Mówiąc o teatrze w Polsce, zdecydowanie nie wolno pominąć sylwetki tak ważnego twórcy i reformatora teatru, jakim był Jerzy Grotowski. Grotowski zaczynał jako asystent w krakowskiej szkole teatralnej i debiutował w Starym Teatrze w Krak, owie jako współreżyser ?Krzeseł?. W warsztatach dyplomowych w 1958 wyreżyserował sztukę ?Kobieta jest diabłem? oraz ?Bogów deszczu.? W nowej wersji później przedstawił ją w Opolu, dokąd przeniósł się na stałe. Objął tam kierownictwo Teatru 13 Rzędów i nawiązał współpracę z Ludwikiem Flaszenem, z którym zaczął tworzyć teatr awangardowy.

Pierwsza premiera opolskiego teatru to wystawiony w 1959 ?Orfeusz? Cocteau. Wyreżyserował także ?Kaina? i ?Siakuntalę? oraz ?Misterium Buffo.? Przy ?Siakuntali? rozpoczął współpracę z Gurawskim, z którym wspólnie doprowadził do zniesienia tradycyjnego podziału na aktorów i widownię. Grotowski w opolskim teatrze, który nazwał Teatrem Laboratorium, wyreżyserował także ?Kordiana? oraz ?Dziady.? Do zamknięcia teatru zrealizował jeszcze I i II wariant ?Akropolis? Wyspiańskiego oraz ?Tragiczne dzieje doktora Fausta?, ?Studium o Hamlecie? i IV wariant sztuki Wyspiańskiego.

Po zamknięciu teatru opolskiego, Grotowski przeniósł się do Wrocławia. Pierwszą premierą w nowym miejscu był IV wariant ?Akropolis.? W 1965 roku, w teatrze, który Grotowski nazwał Instytutem Badania Metody Aktorskiej, wystawiono dwa warianty ?Księcia niezłomnego.? Trzeci wystawiono w 1968 roku. Rok wcześniej Grotowski pracował nad ?Ewangeliami?, lecz porzucił pracę nad sztuką. Do tematyki chrześcijańskiej powrócił w przedstawieniu ?Apocalypsis cum figuris?, gdzie wykorzystano między innymi cytaty z Biblii i Dostojewskiego. Zyskało ono ogromny światowy rozgłos. Doczekało się trzech wersji: z 1968, 1971, 1973. Przedstawienie to Grotowski stworzył wraz ze swoim czołowym aktorem, Ryszardem Cieślakiem.

Grotowski zawsze bronił prawa reżysera do ingerencji w tekst. Uważał, że pierwowzór jest jedynie tematem, na którym można się opierać, aby wysnuć z niego własny sens. Starał się tworzyć taki dramat, aby zrealizować myślowo zwartą inscenizację. Grotowski spektakl montował tak, jak to się robi w filmie. Dużo eksperymentował nad formą. Badał relację między aktorem i widzem ? włączał publiczność do przedstawienia.